Više od dvadeset hiljada Srba iseljenika je, u vreme ratova, između 1912. i 1918. godine došlo iz Sjedinjenih Američkih Država da se bori zajedno sa srpskom vojskom. Među njima su bila i devetorica braće Vajagić. Svi su preživeli Prvi svetski rat, a njihovi potomci danas žive u Srbiji, Americi, Kanadi i Australiji.
Nacionalna svest u Srba potekla je iz naroda, ona nije nametnuta „odozgo". Stvarala se, u najvećoj meri na braniku hrišćanstva i pravoslavlja, ma s koje strane pretnja dolazila.
Kada su Bosanska Krajina i Bosna i Hercegovina bile okupirane od strane Austro-Ugarske 1878. godine, Srbi su jedva opstajali i na njih se gledalo s podozrenjem i nepoverenjem.
Tako, krajem 19. i početkom 20. veka veliki broj Srba iz Bosanske Krajine otisnuo se u svet „trbuhom za kruhom", ali i da bi izbegli da ratuju u redovima austrijske vojske.
U vreme ratova između 1912. i 1918. godine preko dvadeset hiljada Srba iseljenika došlo je iz Sjedinjenih američkih država da se bori na strani srpske vojske i tako pomognu Srbiji.
Iz mesta Geri pored Čikaga došlo je oko 450 dobrovoljaca. Među njima su bila i braća Vajagići poreklom iz Bosanske Krajine, njih devetorica, a pridružio im se i prijatelj iz Milvokija Aleksa Višnjević. Njihov cilj je bila Grčka, odnosno Solunski front.
Atmosfera na ispraćaju bila je ispunjena emocijama. Da devetorica iz porodice napusti svoj dom, posao i dobrovoljno krene na prvu liniju fronta, vredno je divljenja. Priča o braći Vajagić pročula se širom srpske zajednice u Americi, a o njihovoj hrabrosti svedoče odlikovanja za junaštvo. Posebno se istakao Risto Vajkana, koji je odlikovan Karađorđevom zvezdom sa zlatnim mačevima.
Veličina njihove lične požrtvovanosti, impresionirala je i prijatelje i neprijatelje. Borili su se u četama Dunavske divizije i svi su preživeli Prvi svetski rat. Kao dobrovoljačkim ratnicima dodeljena im je zemlja, osmorica su ostala u Srbiji, a samo jedan se vratio u Sjedinjene Američke države.
Danas potomci Vajagića žive u više od pedeset mesta u Srbiji, uglavnom u Vojvodini, a ima ih i u Americi, Kanadi i Australiji.
(emisija "Srbija na vezi)
