Zаštićeno prirodno dobro prve kаtegorije – jedаn od nаjimpresivnijih elemenаtа reljefа Kučаjа i jedаn od nаjznаčаjnijih centаrа biodiverzitetа nа Bаlkаnu.U nаjužem delu širok je sаmo 3-4 metаrа. Dubinа dostiže i do 500 metаrа. Nа pojedinim mestimа rekа prolаzi između uklještenih kаmenih blokovа koji čine prirodne mostove

Zahvaljujućii endemičnom i reliktnom biljnom svetu koji je 1,5 put raznovrsniji od flore nacionalnih parkova Kopaonika, Šare i Đerdapa (i čak 5 puta raznovrsniji od flore čitave Srbije) i bogatoj i autohtonoj fauni (35 vrsta sisara, 96 vrsta ptica, 9 vrsta gmizavaca, 8 vrsta vodozemaca...), Lazarev kanjon proglašen je 2000. godine za spomenik prirode I kategorije, a čitavo područje je pod imenom „Zlotska klisura" uvršteno u Listu značajnih ornitoloških područja Evrope. Oštro usečen u krečnjačku Dubašničku ravan, kanjon je dugačak 4,5 km, dubok od 350 metara (prema Dubašničkoj površi) do 500 metara (ka Maliniku), dok najmanja širina iznosi 4 m. Osim u živom svetu, značaj Lazarevog kanjona ogleda se i u čudesnom reljefu, kamenim kapijama i skulpturama koje je izvajala erozija (Kula, Slon...), brojnim pećinama i jamama (70), a na tom prostoru nalazi se i najveća geomagnetska anomalija u Srbiji, poznata kao Zlotska geomagnetska anomalija.

U istoriji, kanjon Lazareve reke i istoimena pećina, naseljena još u praistoriji, pominju se pod tim imenom još od Maričke bitke 1371. godine, kada su konjanici cara Lazara u njemu našli sigurno utočište, pošto su Turci zazirali da u kanjon ulaze zbog njegovog divljeg i neprohodnog terena, koji je i dandanas (pored poskoka) najveći izazov za sve koji požele da ga istražuju. Kasnije, kada su kanjon i brojne Zlotske pećine u okolini postali omiljeno mesto lokalnih hajduka i sklonište za zbegove od turskog zuluma, Turci su, navodno, ulaz u Lazarevu pećinu zazidali. Prema drugoj legendi, ovaj živopisni kraj pored Vlaha i Srba nastanjuju i vile koje takođe značajno doprinose razvoju turizma - ukoliko vas začaraju, stalno ćete želeti da se vratite...