Manastir sv. Jovana Bogoslova, u narodu poznatiji kao Poganovski manastir, smešten je u prelepoj dolini reke Jerme, kod sela Poganovo, između Odorovačkog i Vlaškog ždrela. Zbog izuzetne lepote već vekovima je predmet interesovanja ne samo vernika, već i mnogih ljubitelja kulturno-istorijskih spomenika, ljubitelja prirode i izletnika sa naših prostora i šire.
Udaljen je desetak kilometara od auto-puta Niš – Sofija, uz dolinu reke Jerme, putem koji je pre četrdesetak godina zamenio trasu nekadašnje uskotračne železnice.
Izgrađen je krajem XIV, a oslikan krajem XV veka. Zahvaljujući svom nepristupačnom položaju (sve do 1927. godine klanci Jerme su bili potpuno neprolazni) ostao je kroz vekove relativno neoštećen od ruku raznih osvajača. Pre tridesetak godina izvršena je sveobuhvatna rekonstrukcija i restauracija.
Donji deo hrama je građen od netesanog kamena, zalivenog velikim količinama maltera i ukrašen nizovima crvenih opeka. Gornji deo hrama je od obrađenih blokova sige s plitkim reljefom. Krov je do restauracije bio pokriven ćeramidom, a posle je pokriven limom.
Manastirska crkva je, pored jednobrodnog naosa sa kupolom, sagrađena po šemi razvijenog krsta – oltar i dve bočne apside-pevnice. Parter služi kao unutrašnji narteks, prvi sprat predstavlja isihastičku molčalnicu a najviši sprat zvonaru i osmatračnicu. Spoljna priprata nije organski deo hrama – pridodata je tek krajem XIX veka.
foto:todimitrovgrad
Unutrašnjost crkve je oslikana 1499. godine sa bogatim tematskim programom (Veliki praznici, Učenja svetih otaca, prizori iz Bogorodičinog života, Hristovo stradanje, likovi srpskih svetitelja, balkanskih anahoreta, apostola i dr.). Slikarstvo Poganova smatra se vrhuncem u stvaralaštvu kastorijanskih zografa druge polovine XV veka. U svetskim krugovima vizantologa i poznavalaca umetnosti Poganovski manastir se je proslavio i preko ikona. Iz Poganova je poznata dvostrana ikona sa Čudom u Latomskom manastiru i likovima Bogorodice i sv. Jovana Bogoslova, iz druge polovine XIV veka (sada u Sofiji) i ikona sa poprsjem mrtvog Isusa Hrista s kraja XV veka (Beograd).
Manastir Sveti Jovan Bogoslov je pod zaštitom države od 1949. godine, a nalazi se i na listi svetske kulturne baštine od 1979. godine, kao kulturno dobro od posebnog značaja.
