Područje sa koga potiče Sjenički ovčiji sir obuhvata teritoriju opština Sjenica i Tutin, gde se nalazi i najveća visoravan na Balkanu i jedna od većih u Evropi: Sjeničko-pešterska visoravan. Sa nadmorskom visinom od 1150 metara i površinom od 63 km², predstavlja jedinstvenu, ni sa čim uporedivu oazu u srcu Evrope. Pešterska visoravan je zapravo nepregledan pašnjak, tu i tamo prošaran ponekim šumarkom, njivama ili zbijenim selom. Na osnovu geografskih karakteristika može se reći da između Sjeničke i Pešterske visoravni postoje znatne razlike. Sjenička visoravan se može svrstati u kotline, dok Peštersko polje ima karakteristike kraške površi i više je od Sjeničke visoravni u proseku za oko 150 do 200 m.
Na geografskom području proizvodnje Sjeničkog sira gaji se oko 35.000 do 40.000 ovaca, a leti često i više...
PROIZVODNJA KROZ VEKOVE
Prvi zapisi o siru na Sjeničko-pešterskoj visoravani potiču iz predrimskog doba kada su opisana Srednjobalkanska plemena po imenu Dardanci (stočari-polunomadi) koji su pravila čuveni dardinski sir. Kod Dubrovčana je bio poznat kao „vlaški" ili „morovlаški" kao stаri slаni sir, stаri vlаški sir. Bio je jedan od glavnih izvoznih artikala a koliko je bio cenjen kao namirnica vidi se po tome što je bio skuplji od ovnujskog mesа. Na prelazu između XIX u XX vek, Sjenica je bila središte stočаrstvа i stočne trgovine. Godišnje se iz Sjenice izvozilo zа Solun oko 3000 metričkih centi sirа. Nа većoj ceni bili su sirevi koji su se proizvodili predhodnog letа i jeseni, а mogli su dugo dа stoje.
Proizvodnja ovčijeg mleka je sezonskog karaktera. Tradicionalno muža počinje maja i traje do augusta a ponekad i do septembra.
UKUS MLEKA U SIRU
Autohtoni sjenički sir proizvodi se od sirovog ovčijeg mleka i prepoznat je kao jedan od najcenjenijih ovčijih sireva karakteristične arome, pikantnog i izraženog ukusa, izrazito bele boje i specifične teksture. Tražen je kao delikates u restoranima i na zelenim pijacama gde se najčešće još uvek prodaje iz drvenih kačica.
Na prirodnim pašnjacima zastupljene su biljne vrste dobrog i srednjeg kvaliteta sa aspekta ishrane domaćih životinja: žuti zvezdan, crvena detelina, grahorice, ježevica, razne vrste vijuka, mačji repak...
SIR IZ BAČIJA
Sjenički sir proizvodi se od sirovog ovčijeg mleka kome se dodaje jedino sirilo prirodnog porekla i kuhinjska so. Način prerade i uslovi proizvodnje sira prilagođeni su sezonskom (letnjem) radu na planini i u seoskim domaćinstvima, a tehnologija se ogleda u jednostavnosti procesa izrade. Zrenje sira se vrši u sopstvenoj slanoj surutki koja se povremeno nadoleva (opet slanom ovčijom surutkom). Period zrenja mora biti najmanje 60 dana. U kaci, testo sira je zbijeno, a površina sira treba da je uvek prekrivena surutkom. Senzorne osobine Sjeničkog ovčijeg sira se razlikuju od drugih sličnih sireva zbog klimatskih i florističkih posebnosti, te autentične tehnologije izrade. Briga za kvalitet sira počinje od ishrane ovaca a postiže se zahvaljujući kvalitetu sirovog mleka poreklom od sjeničke ovce koja se gaji na Sjeničko-pešterskoj visoravni, kao i složenim biohemijskim reakcijama uslovljenim delovanjem autohtone kulture mikroorganizama i prirodnih fermenata mleka i sirila: Sve ovo čini da se ovde dobija sir visokog kvaliteta.
